İcra ve iflas hukukunun kapsamı
İcra hukuku, alacağın cebri yolla tahsili için yürütülen takip işlemlerini; iflas hukuku ise borçlunun mal varlığının tasfiyesini düzenler. Başlıca konular şunlardır:
- İlamsız (genel haciz yoluyla) takip: Alacaklının mahkeme kararı olmadan başlattığı takip (İcra ve İflas Kanunu m.58 ve devamı).
- İlamlı takip: Mahkeme kararına dayanan takip.
- Kambiyo senetlerine özgü takip: Çek, bono ve poliçe gibi senetlere dayanan takip (m.167 ve devamı).
- Kira alacağı ve tahliye takibi: Kiralanan taşınmazın ilamsız icra yoluyla tahliyesi (m.269 ve devamı). Ayrıntı için Gayrimenkul ve Kira Hukuku sayfasına bakılabilir.
- İtiraz ve dava yolları: Ödeme emrine itiraz, itirazın iptali, itirazın kaldırılması, menfi tespit ve istirdat.
- Haciz ve satış: Haciz işlemleri, haczedilen malın satışı, ihtiyati haciz (m.257).
- İflas ve konkordato: Borçlunun ödeme güçlüğü hâlinde başvurulan tasfiye ve yeniden yapılandırma yolları.
Faiz hesabı gerektiren dosyalarda yasal faiz hesaplama aracından genel bilgi alınabilir.
İhtiyati haciz ve menfi tespit
Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun elinde veya üçüncü kişide bulunan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borç için ise ihtiyati haciz yalnızca kanunda sayılan sınırlı hâllerde, örneğin borçlunun belirli yerleşim yerinin bulunmaması veya mallarını gizlemeye ya da kaçırmaya hazırlanması durumunda istenebilir (İİK m.257).
Borçlu bakımından menfi tespit davası, takipten önce açıldığında teminat karşılığı takibin durdurulmasına imkân verebilir. Takipten sonra açılan davada ise ihtiyati tedbirle takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu ancak teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir (m.72). Dava borçlu lehine sonuçlanırsa takip durur ve gerekirse icra eski hâle getirilir. Bu nedenle itiraz süresi, dava açma zamanı ve teminat tutarı birlikte değerlendirilmelidir.
Süreç adım adım
- Alacağın ve belgelerin değerlendirilmesi. Alacağın dayanağı (sözleşme, senet, ilam), muacceliyet tarihi ve borçlunun adresi belirlenir.
- Takip yolunun seçilmesi. Alacağın niteliğine göre ilamsız, ilamlı veya kambiyo senetlerine özgü takip yolu seçilir.
- Takip talebi ve ödeme emri. İcra müdürü talebin şartlarını taşıdığına karar verirse ödeme emri düzenler. Ödeme emrinde borcun yedi gün içinde ödenmesi veya itiraz edilmesi ihtar edilir (m.60).
- İtiraz veya kesinleşme. Borçlu yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir; itiraz ederse takip durur (m.62).
- İtiraz sonrası yollar. Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptalini dava edebilir (m.67) veya alacağı belgeye dayanıyorsa altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir (m.68).
- Haciz. Kesinleşen takipte alacaklı haciz isteyebilir. Alacaklı, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden borçlunun mal, hak ve alacağını sorgulayabilir ve bu sistem aracılığıyla haciz talep edebilir (m.78).
- Satış ve paylaştırma. Haczedilen malın satışı hacizden itibaren bir yıl içinde istenir (m.106); satış bedeli alacaklılara dağıtılır.
- Borçlu açısından savunma yolları. Şikâyet, menfi tespit, istirdat ve borcun ödenmesi gibi yollar mevcuttur.
Süreler ve zamanaşımı
İcra hukukunda süreler kısadır ve hak kaybına yol açabilir.
| Konu | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme emrinde ödeme / itiraz | Tebliğden itibaren 7 gün | İİK m.60, 62 |
| Kambiyo senedine özgü takipte ödeme | Ödeme emrinde 10 gün | İİK m.168 |
| Kambiyo takibinde şikâyet, imza ve borca itiraz | 5 gün | İİK m.168 |
| İcra dairesi işlemlerine şikâyet | İşlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gün | İİK m.16 |
| İtirazın iptali davası | İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl | İİK m.67 |
| İtirazın kaldırılması (belgeye dayalı alacak) | İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay | İİK m.68 |
| Haciz isteme hakkı | Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl (itiraz ve dava süresi hariç) | İİK m.78 |
| Haczedilen malın satışının istenmesi | Hacizden itibaren 1 yıl | İİK m.106 |
| Haczin kalkması | Satış yasal süre içinde istenmezse haciz kalkar | İİK m.110 |
| İstirdat davası | Ödeme tarihinden itibaren 1 yıl | İİK m.72 |
| Alacak zamanaşımı | Kural olarak 10 yıl; kira ve ücret gibi dönemsel edimlerde 5 yıl | TBK m.146-147 |
Şikâyet süresi kısa olduğundan ve işlem öğrenildiği günden başladığından, tebligat ve UYAP kayıtları düzenli takip edilmelidir. Afet bölgesindeki illerde 6 Şubat 2023 sonrasında süre uzatımı veya takip durdurma gibi geçici düzenlemeler yapıldığından, o döneme denk gelen işlemlerde ilgili geçici düzenlemeler ayrıca kontrol edilmelidir.
Gerekli belgeler
- Alacağın dayanağı: sözleşme, fatura, çek, bono, poliçe veya mahkeme ilamı
- Borçlunun kimlik veya vergi bilgileri ve adresi
- Muacceliyeti gösteren belgeler, ihtarname ve tebligat evrakı
- Ödeme kayıtları ve hesap ekstreleri
- Faiz oranını ve işlemeye başlama tarihini gösteren bilgiler
- Takip dosya numarası (UYAP), ödeme emri ve itiraz belgeleri
- Alacaklı için borçlunun mal varlığına ilişkin bilgiler (tapu, araç, banka, SGK kayıtları)
- Vekille yürütülen işlerde vekâletname
Görevli ve yetkili mahkeme
Takip işlemleri icra dairelerince yürütülür; icra dairelerinin işlemlerine karşı şikâyet ve itirazlar icra mahkemesinde incelenir (İİK m.4). İtirazın iptali ve menfi tespit davaları ise genel mahkemelerde görülür: kira alacağı için sulh hukuk, ticari alacak için asliye ticaret, diğerleri için asliye hukuk mahkemesi görevli olabilir. İş ilişkisinden doğan alacaklarda iş mahkemesi görevlidir.
Para ve teminat borçlarına ilişkin takipte Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetki hükümleri kıyasen uygulanır; takibe esas olan akdin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir (İİK m.50). Para borçları aksi kararlaştırılmadıkça alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ifa edilir (TBK m.89). Menfi tespit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir (İİK m.72).
Kahramanmaraş ve Malatya’da icra daireleri ve icra mahkemeleri il merkezlerindeki adliyelerde; ilçelerde ise ilgili ilçe adliyesinde hizmet verir. Takip yeri, borçlunun yerleşim yeri ve sözleşmenin yapıldığı yer gibi unsurlara göre belirlendiği için dosyaya göre doğrulanmalıdır.
Ticari nitelikteki para alacağı davalarında, itirazın iptali ve menfi tespit dahil, dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A). İşçi alacaklarına ilişkin itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da arabuluculuk zorunludur (7036 sayılı Kanun m.3).
Sık yapılan hatalar
- Ödeme emrine yedi günlük itiraz süresini kaçırmak. Süre geçerse takip kesinleşir; sonradan açılabilecek davalar yalnızca belirli koşullarda mümkündür.
- Kısmi itirazda cihet ve miktarı göstermemek. Borcun bir kısmına itiraz edenin o kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermesi gerekir (m.62).
- İtirazın iptali süresini geçirmek. Bir yıllık süre geçince alacaklı genel hükümler dairesinde alacağını dava edebilir ancak bu yol icra inkâr tazminatı gibi sonuçlar bakımından farklılık yaratır.
- Kambiyo takibinde beş günlük şikâyet süresini kaçırmak. Bu süre sonrasında imza ve borca itiraz zorlaşır.
- Satış isteme süresini geçirmek. Haczedilen malın satışı süresinde istenmezse haciz kalkar (m.110).
- Arabulucuya başvurmadan ticari veya işçi alacağı davası açmak. Dava şartı eksikliği nedeniyle dava usulden reddedilir.
- Tebligatları ve UYAP bildirimlerini takip etmemek. Adres bildirimi ve e-tebligat adreslerinin güncel tutulması önemlidir.
İlgili bağlantılar
- Yasal faiz hesaplama aracı ve güncel yasal faiz oranı
- Gayrimenkul ve Kira Hukuku: kira alacağı ve tahliye takibi
- İş Hukuku: işçilik alacaklarının tahsili
- Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı
- Dava harcı hesaplama aracı
- Kahramanmaraş ve Malatya sayfaları
Bu konuda bilgi almak için iletişim sayfasındaki bilgileri kullanabilirsiniz.