Nedir?
İcra hukukunda alacaklı, alacağını tahsil etmeden önce borçlunun malını kaçırabileceğinden endişe edebilir. İhtiyati haciz, alacaklıyı bu riske karşı korumak için başvurulan geçici bir güvence yoludur. Kanuna göre rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK m.257).
Hangi hâllerde istenebilir?
Vadesi gelmiş para borcunda ihtiyati haciz doğrudan istenebilir. Vadesi gelmemiş borç için kanun yalnızca belirli durumlarda imkân tanır: borçlunun belli bir yerleşim yerinin bulunmaması, borçlunun taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemesi veya kaçırması, kendisinin kaçmaya hazırlanması ya da alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunması gibi. Hangi hâlin gerçekleştiğini alacaklının ispat etmesi gerekir.
Sonraki süreç
İhtiyati haciz kalıcı bir hacze dönüşmeden önce alacaklı hukuki sürece devam etmek zorundadır. Dava açılmadan veya takip başlamadan önce haciz yaptırmış olan alacaklı, haczin uygulanmasından (haciz yokluğunda yapılmışsa haciz tutanağının kendisine tebliğinden) itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse alacaklının yedi gün içinde itirazın kaldırılmasını istemesi veya dava açması gerekir. Bu süreler geçirilirse ya da alacaklı davasında haksız çıkarsa ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m.264).
Örnek
Bir alacaklı, vadesi gelmiş bir bedel için borçlunun banka hesaplarına ve taşınmazına ihtiyati haciz konulmasını mahkemeden ister. Mahkeme şartları uygun bulursa karar verir ve haciz uygulanır. Alacaklı, süresi içinde icra takibi başlatır; borçlu itiraz ederse itirazın kaldırılması veya itirazın iptali için gerekli hukuki yola başvurur.
Dikkat edilecek noktalar
- İhtiyati haciz, ihtiyati tedbirden farklıdır: ihtiyati haciz para alacağını, ihtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu hakkı korur. Ayrım için ihtiyati tedbir maddesine bakılabilir.
- İhtiyati haciz kararına karşı kanun yollarına başvurulabilir; ayrıntı için ilgili mevzuat incelenmelidir.
- Her malın haczi mümkün değildir; haczedilemeyen mallar için haciz rehberine bakılabilir.