Nedir?
Dava uzun sürebilir; bu süre içinde uyuşmazlık konusu mal devredilebilir, kıymetsiz hâle getirilebilir veya hak tamamen kullanılamaz duruma gelebilir. İhtiyati tedbir, hakkın bu süreçte korunması için başvurulan geçici bir mahkeme kararıdır. HMK m.389’a göre mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa veya tamamen imkânsız hâle gelecekse ya da gecikme sebebiyle bir sakınca veya ciddi bir zarar doğacaksa ihtiyati tedbir kararı verilebilir.
Kimden, nasıl istenir?
İhtiyati tedbir, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden; dava açıldıktan sonra ise ancak asıl davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir. Talep eden tarafın haklarının derhâl korunmasında zorunluluk varsa hâkim karşı tarafı dinlemeden de tedbire karar verebilir (HMK m.390). Talep eden, dilekçesinde tedbir sebebini ve türünü açıkça yazmalı ve davanın esası yönünden kendisinin haklılığını yaklaşık olarak ispat etmelidir.
Karar neleri içerir?
Mahkeme, tedbire konu olan mal veya hakkın muhafaza altına alınması, bir yediemine tevdii ya da bir şeyin yapılması veya yapılmaması gibi sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir. Kararda tedbirin hangi sebebe ve delillere dayandığı, neyin üzerinde ve ne tür bir tedbire karar verildiği, talepte bulunanın ne tutarda ve ne türde teminat göstereceği yazılır (HMK m.391). İhtiyati tedbir kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341/1-b).
Örnek
Bir taşınmaz hakkında tapu iptal ve tescil davası açan kişi, dava sürerken taşınmazın üçüncü kişiye satılmasını önlemek ister. Mahkemeden tapu kaydına tedbir şerhi konulmasını talep edebilir. Şartlar oluşmuşsa mahkeme, teminat göstermesi karşılığında tedbire karar verir.
Dikkat edilecek noktalar
- İhtiyati tedbir, para alacağı için konulan ihtiyati hacizden farklıdır.
- Tedbir geçicidir; davanın sonucunu belirlemez, yalnızca süreç boyunca hakkı korur.
- Talebin hangi mahkemeye yapılacağı ve teminat konusu somut olaya göre değerlendirilmelidir.