Nedir?
Bir taşınmaz veya başka bir mal birden fazla kişiye payları oranında ait olduğunda bu duruma paylı mülkiyet denir. Paydaşlar bu ortaklığı sürdürmek zorunda değildir. Kanun, hukuki bir işlem gereğince veya malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, her paydaşın malın paylaşılmasını isteyebileceğini söyler (TMK m.698). Paylaşmayı isteme hakkı, hukuki bir işlemle en çok on yıllık süreyle sınırlandırılabilir; uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.
Nasıl paylaşılır?
TMK m.699’a göre paylaşma, malın aynen bölüşülmesi veya pazarlık ya da artırmayla satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde gerçekleşir. Paydaşlar anlaşamazsa hâkim önce malın aynen bölünmesini değerlendirir; bölünen parçaların değerleri denk düşmüyorsa eksik değerdeki parçaya para eklenerek denkleştirme yapılır. Aynen bölme durum ve koşullara uygun görülmezse, özellikle mal önemli bir değer kaybına uğramadan bölünemiyorsa, açık artırmayla satışa karar verilir. Artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılması için tüm paydaşların rızası gerekir.
Örnek
Üç kardeş, babalarından kalan tarlaya eşit paylarla malik olsun. İkisi tarlayı satıp bedeli paylaşmak, biri ise tarlayı korumak istiyor. Anlaşma sağlanamazsa kardeşlerden biri ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Tarla bölünmeye elverişliyse hâkim parsellere ayrılmasına, elverişli değilse açık artırmayla satılmasına karar verebilir. Satış hâlinde elde edilen bedel paylar oranında paylaştırılır.
Dikkat edilecek noktalar
- Mirasçılar arasında ortaklığın giderilmesi istenecekse mirasçılık sıfatının belgelenmesi gerekir; ayrıntı için mirasçılık belgesi rehberine bakılabilir.
- Dava, kural olarak sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m.4) ve taşınmaz davalarında kesin yetki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine aittir (HMK m.12).
- Satışla ortaklığın giderilmesinde paydaşların önalım hakkı ayrıca değerlendirilir; bu konu için şufa (önalım) maddesine bakılabilir.
- Yargılama giderleri ve harç, dava türüne göre değişir; ayrıntılı bilgi için dava harcı hesaplama aracı kullanılabilir.
Somut bir uyuşmazlıkta hakların değerlendirilmesi, taşınmazın niteliğine ve paydaşların durumuna göre değişir.